(Uit de Zembla-uitzending over de milieuproblematiek op Schiphol)
Ter inleiding
De Gezondheidsraad is in deze dagen op twee insteken in beeld rond de luchtvervuiling door vliegtuig- en vliegveldemissies.
De ene insteek betreft de effecten van KerosineMotorEmissies (KME), de uitlaatgassen van straalmotoren, op werknemers van het vliegveld. Daarover heeft de Gezondheidsraad op 02 juli 2026, op verzoek van het Ministerie van SZW, een rapport uitgebracht ‘Kerosine Engine Exhaust’. Het verzoek van SZW volgde op schandalen rond de arbeidsomstandigheden op Schiphol en de reactie van de Arbeidsinspectie daarop.
Het verzoek telde twee vragen: “Moet het uitstootmengsel KME als geheel als kankerverwekkend worden beschouwd?’ en ‘kan er een gezondheidskundige advieswaarde worden opgesteld, dus een verantwoorde ondergrens?’.
Men vindt dit rapport op gezondheidsraad.nl/2026/07/02/advies-kerosinemotoremissie , samen met l bijbehorende documenten. Daaronder een Nederlandstalige samenvatting die hieronder, als service aan de lezer, downloadbaar is.
Dit artikel gaat dus over classificatie en arbeidsomstandigheden. Het gaat niet over omwonenden.
De andere insteek betreft de gezondheidseffecten van vliegveldemissies op de omwonenden (van welke vliegveldemissies de vliegtuigemissies deel uitmaken).
In reactie op langdurige maatschappelijke onrust, met name rond Schiphol, heeft de minister zich bereid verklaard om hierover advies te vragen aan de Gezondheidsraad. Dit traject verkeert in een voorbereidend stadium. Dd dit artikel heeft de minister de tekst van een concept-aanvraag aan de Gezondheidsraad in een besloten consultatietraject ingebracht. Onder andere het Luchthaven Eindhoven Overleg (LEO) is om commentaar gevraagd. Zolang dit voorbereidende stadium loopt, blijft de informatie onder de pet. Er verschijnt op deze site te zijner tijd een apart artikel.
KME verondersteld kankerverwekkend en verdacht mutageen voor personeel
KME is een mengsel van honderden verschillende stoffen.
Er zit onder andere veel Ultrafijn Stof (UFS, een grootte-aanduiding). UFS komt makkelijk diep in de longen, passeert makkelijk de longwand en kan in de bloedbaan, en dan in organen, terecht komen.
UFS-concentraties kunnen op vliegveldplatforms hoge waarden bereiken – gemiddeld, maar nog meer als piek. Een UFS-meting in het voorjaar van 2022 op Eindhoven Airport op 2 locaties nabij het platform leverde gemiddelde waardes van 33000 en 76000 deeltjes per cm3 (#/cm3 ) en piekwaardes van een handvol miljoen #/cm3 – zie /bvm2.nl/luchtmetingen-op-en-rond-eindhoven-airport-in-2022/ .
Een latere meting op of nabij het platform is van Esveld van TNO en valt te vinden in de tekst van https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0148.pdf . Daaruit onderstaande afbeelding
Naast UFS benoemt de Gezondheidsraad ook stikstof- en zwaveloxides, PAK’s, roet, sommige Vluchtige Organische Stoffen (VOS), bijvoorbeeld butadieen en formaldehyde) en metalen als gevaarlijk. Dat kan een doublure zijn, want een deeltje kan roet zijn vanwege zijn samenstelling en UFS vanwege zijn omvang.
Er is nog maar weinig onderzoek gedaan naar KME.
Om toch tot een classificatie te komen, hanteert de Gezondheidsraad de analogieredenering dat KerosineMotorEmissies (KME) chemisch een broertje zijn van DieselMotorEmissies (DME). Voor DME bestaat veel meer onderzoek. Voor DME bestaat een officiële grenswaarde en is de classificatie ‘kankerverwekkend’ formeel vastgesteld. Voorzichtigheidshalve kiest de Gezondheidsraad voor de EU-aanduiding ‘categorie 1b – verondersteld kankerverwekkend’ (dat was de eerste onderzoeksvraag)
Maar waar vliegtuigen zijn, is ergens in de buurt ook wel diesel (omgekeerd niet). Het is (nog) niet gelukt om een stof of een groep stoffen te benoemen die KME kunnen onderscheiden van DME. Daardoor kan er voor het mengsel KME (nog) geen veilige ondergrens worden gegeven – dat was de tweede onderzoeksvraag.
De Gezondheidsraad beperkt zich, wat betreft de mutageniteit, tot het oordeel ‘Verdacht’ (categorie 2).
Naast kanker en mutatieschade kan men ook ‘gewoon’ ziek worden van KME (en DME). Het leidt tot ontstekingen, een slechtere longfunctie en verergering van bestaande longklachten.
Zienswijzen en de reacties van de Gezondheidsraad daarop
Voordat het definitieve rapport uitkwam, kon men een zienswijze op het concept indienen Een greep daaruit:
De KLM zaaide vooral verwarring en probeerde zo het oordeel ‘1b – verondersteld carcinogeen’ omlaag te praten naar ‘2-verdacht’. Dat is niet gelukt.
De Schiphol Group heeft niet gereageerd.
Bonafide werkgevers, en een adviesbureau, willen weten waar ze aan toe zijn en willen een duidelijke grenswaarden voor KME en ultrafijn stof (anders moeten ze zelf iets verzinnen). De Gezondheidsraad toont begrip, maar zegt dat de wetenschap dat helaas nog niet toestaat.
Enkele Europese vakbonden, bij monde van de FNV, doen hun best het advies aangescherpt te krijgen. Dat zet niet echt zoden aan de dijk, onder andere omdat ze soms buiten de onderzoeksvraag treden, en verder tegen dezelfde tekortschietende wetenschappelijke kennis aanlopen.
Voor een diepergaande behandeling, zie https://www.bjmgerard.nl/de-gezondheidsraad-en-de-vliegtuigemissies/ .
(Uit de Zembla-uitzending over de milieuproblematiek op Schiphol).
